“Farklı bir dil konuşan bir ailede kendinize yer bulmak, farklı yaşam ve yemek alışkanlıklarını anlamak, başka bir kültürü özümsemek…”

Katrien de Brabandere ile Eylül ayında EVA (Europe Voor Allen- Herkes için Avrupa) Değişim Programı ile Belçika’dan İstanbul’a geldiğinde tanıştık. Farklı ülkelerden 35 yaş üstü AFS gönüllülerinin karşılıklı ziyaretleri şeklinde gerçekleşen ve katılımcıların farklı kültürleri yaşayarak tanımalarına yönelik bir program olan EVA’nın kurucularından biri olduğunu öğrendiğimizde, hikayenin detaylarını ve kültürlerarası iletişimin hayatını nasıl etkilediğini sormak üzere keyifli bir röportaj gerçekleştirdik kendisiyle.

AFS ile ilişkinizle başlayalım, değişim yılınızı ve ülkenizi anlatır mısınız?

AFS ile ilişkim Eylül 1964’te, lise son sınıfta 17 yaşındayken başladı. Amerika’dan yeni dönmüş bir AFS’li okulumuza tanıtıma gelmişti. Çok heveslenmiştim, aileme programa başvurmak istediğimi söyledim. O dönemde Amerika dışında farklı ülke seçeneklerimiz yoktu. Annem “Hayır” dedi, 7 kardeşin en büyüğüydüm ama o yıllarda yurt dışında bir eğitim yılı geçirmek pek sık rastlanan bir durum değildi. Babamla da konuştum ve sonunda kabul ettiler. Fakat AFS Belçika’dan kabul almak çok zordu. O dönemde AFS Flanders ve Wallonia yoktu. Detaylı başvuru formları, sağlık raporları, Brüksel AFS ofisinde mülakat, diğer adaylarla hafta sonu kampı süreçlerinden geçtik ve son olarak AFS Gönüllüsü tarafından gerçekleştirilen ev ziyareti… Okulumdan yapılan 5 başvurunun 3’ü kabul aldı. Daha sonra Haziran 1965’te, okul sınavlarımın son gününde, beni kabul eden ailenin dosyası adres ve fotoğraflarla birlikte bana ulaştı. Çok heyecanlıydım, Kaliforniya’da Santa Clara’ya yerleştirilmiştim. Babam armut üreticisiydi, üretim bölgesinin bir kısmı bugün artık Silikon Vadisi’nde yer alıyor. Aynı yaştaki kız kardeşim Susan ve benden büyük ağabeyim vardı. 1965-66 yılları hayatımın dönüm noktalarından biri oldu. Amerika’da değişim yaparak tam bir kültür şoku yaşadım.

Geçen sene 2016’da Wilcox Lisesi’nden mezun olalı 50 yıl oldu, okuldan 5 arkadaşımla Facebook ve e-posta aracılığı ile hala görüşüyoruz, 50. Mezuniyet yılımızda kutlama için evime geldiler. Annem Lois hayatta, 96 yaşında. 90. yaşını kutlamak üzere Kaliforniya’ya gittim.

Yaşadığınız kültür şokundan biraz bahseder misiniz? 1965 yılında Belçika ile kıyaslandığında Santa Clara’da değişik olan neydi?

Los Angeles’a uçtum ve tüm geceyi otobüste geçirerek San Francisco’ya ulaştım. Otobüs, terminale aileme iletilen saatten daha erken gelmişti. Orada tek başıma daha önce hiç görmediğim gökdelenlere bakarak bekledim. İngilizcem temel seviyedeydi. Lisede sadece son yılımda, haftada bir saat, telaffuzu bile düzgün olmayan bir öğretmenden ders almıştık.
Tek tip üniforma giyilen, parti yapılmayan bir kız lisesinden gelmiştim. Benim zamanımda erkeklerle çıkmak yoktu. Bu nedenlerden dolayı Amerika’da okuldaki ilk günlerim tam bir felaketti. Bir erkek bana bir şey sorduğunda kulaklarıma kadar kızarırdım. İlgi alanımı seçmek de tuhaftı benim için. Okulda ders sonrası saatlerde spor, müzik, tiyatro ve diğer sanatlar yapılabiliyordu ama Belçika’da tüm bunlar kişisel yapılırdı. Ve tüm o partiler, özel günler, Cadılar Bayramı, Şükran Günü, Sevgililer Günü… Hepsi benim için yeniydi. Berkeley Kampüsü’ne gittim, çıplak ayakla etrafta koşan, marijuana içen öğrencileri gördüm! Sene ‘65-66 idi, Beatles San Francisco’ya gelmişti!

Değişim yılınızdan beri gönüllülük yapıyor musunuz, hangi aktivitelere katıldınız?
Evet, arada yoğun iş dönemlerimde, çocuklarımın küçüklüğünde geri planda kalsa da, o günden beri gönüllülük yapıyorum. Antwerp bölgesinin genel kurulundaydım, çoğunlukla öğrencilere ve ailelere danışmanlık yaptım. Daha sonra çocuklarım büyüdüğünde evimize öğrenci almaya başladık. İlk öğrencimiz Geoff, ABD New Jersey’den 3 aylık yaz programı ile gelmişti. Daha sonra tüm yıl için öğrenciler aldık; Kaliforniya’dan Marcy, Kanada’dan Will, Kosta Rika’dan Fabrizio, Dominik Cumhuriyeti’nden Laura, ABD Montana’dan Christy… Laura ve Christy aile değişimi sonrası geldiler. Öğrencilerin dışında 6 ay süreyle gönüllüler de ağırladık. 1988’den bu yana Mechelen-Lier Bölgesel Kurul’unda gönüllü olarak yer alıyorum, halen gönüllülere danışmanlık yapıyorum.

Peki AFS anneleri arasında değişim yapma fikri nasıl çıktı ortaya, anlatır mısınız?

1991 yılında bir AFS dergisinde, daha çok reklama benzeyen bir duyuruya rastladım. AFS Brüksel -Merkez Ofis o sırada Brüksel’deydi- İngiltere’de Warrington’da 10 günlük değişim programına katılmak üzere 10 yetişkin arandığını duyuruyordu. İngiltere programı, bugün hala devam eden AFS benzeri bir kurum olan Uluslararası Yaşam Deneyimleri (Experiment in International Living – EIL) himayesindeydi.

Bu sıradışı değişim programının temeli, EIL temsilcilerinin yılda bir kere, bir diğer ülke ofisinden gelen davet üzerine seyahat etmesine dayanıyordu. Belçika’da EIL Ofisi bulunmadığı ve AFS ağı kuvvetli olduğu için, Warrington EIL Yönetimi 10 AFS temsilcisini kısa bir değişim için davet etme fikrini geliştirmişlerdi. Aynı anda bir de Alman grubu davet edilmişti. Bu davet üzerine, yerel bölgelerde gönüllülük yapan, ben dahil 10 Flaman AFS’li kadın 25 Mayıs – 3 Haziran 1991 tarihlerinde gerçekleşen değişim programına başvurduk (Şu an erkeklerden neden hiç başvuru olmadığını merak ediyorum.) Warrington’a trenle gittik, her birimiz bir aile ile eşleşmiştik. Hoşgeldin partisi ile başlayan programda tiyatro etkinliği, York gezisi, yerel bir otelde akşam yemeği ve veda partisi vardı. Ben Eileen ve Roy Bennicke’in evinde kalmıştım. Roy’un motosikleti ile gezimizi de unutamıyorum. Warrington grubu Belçika’ya Ekim 1991’de ziyareti yaptı ve bu tek seferlik özel program tamamlanmış oldu.

Eve döndükten sonra iki arkadaşımla bu etkileyici deneyimimizi tartıştık ve kadınlar arasında mini değişim yapma fikrini geliştirmeye başladık.

“EVA bir kadın ismi olmasının yanısıra Flamanca “Europa voor Allen” nin, yani “Herkes İçin Avrupa”nın kısaltması. Bu nedenle en başından beri erkekler dışlanmamıştır ve karma gruplar da mükemmel bir seçenek olabilir.”

Neden kadınlar?

Çünkü öğrenciler için çok sayıda değişim programı vardı. Erkekler de işleri gereği sık seyahat ediyorlardı. Peki AFS değişim öğrencilerine çoğunlukla kim bakıyordu? Kadınlar, anneler tabii ki! Bu aynı zamanda Avrupa ülkeleri arasında anlayışı da geliştirecekti.

Fikrimizi AFS ofisine sunduğumuzda programı destekleme kararı aldılar ve diğer ülke ofislerine duyurmak ve kurallarını oluşturup program ismini belirlemek üzere birisini görevlendirdiler ve böylece EVA Programı doğmuş oldu! Bu isimle ilk değişimimizi Danimarka ile 1992’de yaptık sonra İtalya ve diğer değişimler birbirini takip etti.

O sırada bu programın bugünlere kadar sürebileceğini ve kültürler arasında köprü görevini bu kadar iyi görebileceğini hayal ediyor muydunuz?

Hayır, o zaman bu kadar uzun süreceğini hayal etmemiştim. İlk EVA Koordinatörü olarak başladım, ancak bir süre sonra o kadar büyüdü ki bir başkasına devrettim. Belçika’da 15. ve 25. Yıl buluşmaları düzenledik, programım devam ettiği için çok mutluyum.

Programda kadın grupları EVA, erkek grupları ADAM olarak adlandırılıyor. AFS’nin çeşitlilikler ve farklılıklar üzerine yaklaşımını düşünecek olursak, bir gün karma grup seçeneğinin olması mümkün olabilir mi sizce?

EVA’nın ilk dönemlerinde babalar veya ADAM grubu değişimlere dahil olmamıştı. ADAM ilk olarak bazı erkek gönüllüler ve EVA’lıların eşleri de bu programı ilginç bulduğunda başladı ve onlar da değişim yapmak istediler. Ancak bu şekilde çok fazla grup bilmiyorum. EVA bir kadın ismi olmasının yanısıra Flamanca “Europa voor Allen” nin, yani “Herkes İçin Avrupa”nın kısaltması. Bu nedenle en başından beri erkekler dışlanmamıştır ve karma gruplar da mükemmel bir seçenek olabilir.

Programın daha fazla genişlemesi üzerine beklentiniz var mı? Örneğin Türkiye’de EVA katılımcıları, AFS Kültürlerarası Programları’na destek vermenin yanı sıra çeşitli çalışmalarla sosyal etki yaratıyorlar ve bu durum bir yandan da AFS’nin tanınırlığına katkı sağlıyor.

AFS Türkiye’nin ofisini ziyaretim sırasında EVA Türkiye’nin bu kadar genişlemiş olduğunu görünce ve dezavantajlı öğrencilere burs fonu oluşturduklarını, özellikle Türkiye’nin doğusuna yönelik iç değişim projelerine dahil olduklarını öğrenince çok şaşırdım. Bu kesinlikle programa değer katan bir unsur ve kendilerini tebrik ediyorum!

AFS Belçika ve AFS Türkiye’de EVA Koordinatörü vari, ancak diğer ülkelerde çoğunlukla bu programın koordinasyonu için bir görevli bulunmuyor. Bu durumun programın yayılmasına engel olduğunu düşünüyor musunuz? Görevli koordinatör olmayan ülkelerle değişimi nasıl organize ediyorsunuz?

Evet, birçok ülke EVA programı için görevli/gönüllü olmadığına ve bunun gelişmeye engel olduğuna katılıyorum. Belçika’da EVA Koordinatörleri çoğunlukla yerel AFS kurullarında da yer alır, yabancı öğrencilere erişip EVA hakkında bilgilendirip anneleri kanalıyla grup kurulmasını sağlamaya çalışır.

Bugüne kadar kaç değişim yaptınız ve çok ilginçti diyebileceğiniz şehir veya program var mı?

Şimdiye kadar 7 değişim yaptım, Warrington İngiltere, Danimarka, Torino İtalya, St.Petersburg Rusya, Güney Fransa, Sırbistan ve sonuncusu İstanbul! Hepsi de birbirinden farklı ve ilginçti, kıyaslayamam, ancak tüm değişimlerimde misafirperverlik inanılmazdı!

Bir bölgeye veya insanlara karşı herhangi bir seviyede ön yargınızın ziyaretinizden sonraki değişimine dair bir hikayeniz var mı?

Aklıma gelen bir hikaye yok ama zaten AFS’ye katıldıysanız açık fikirlisinizdir ve ön yargısız olmaya çalışırsınız. Her şeyden önce farklı bir dil var öğrenmeye çalıştığınız, en çok kullanılan kelimeler, farklı alışkanlıklar, değişik yemekler, vb. Hepsini öğrenip takdir edersiniz.

Değişimlerinizde herhangi bir sorunla karşılaştınız mı ve nasıl çözüldü?

Hayır, ben bir sorunla karşılaşmadım. Şu an EVA Koordinatörümüz olan Bea’ya sormak gerek, benden daha fazla değişim yaptı.

Farklı ülkelerden kız kardeşlerinizle ilişkileriniz nasıl, halen görüşüyor musunuz?

Tüm EVA kızkardeşlerimle görüşmeye devam ediyorum, onları da 25. yıl buluşmamıza davet ettim, sadece St. Petersburg’dan Tamara gelebildi. Danimarka’dan Karen ve Neils geçen yaz bizi ziyaret etti ve diğerleriyle de e-posta veya Facebook kanalıyla görüşüyorum.

“Grup arkadaşımız Katrien Wautier, döndükten sonra evinde yaptığı Türk yemeklerinin fotoğraflarını Whatsapp grubumuzda bizlerle paylaşıyor.”

Değişim grubunuzla İstanbul’da misafir edildiniz. Buradaki haftanızla ilgili izlenimleriniz nelerdir? Gelmeden önce politik sorunlar nedeniyle tereddüt yaşadınız mı?

İstanbul değişimimin en parlak değişimlerimden biri olduğunu söylemeliyim. Bu, hem tarihi güzellikleri nedeniyle şehirden, hem içtenlikle ve heyecanla misafir eden ailemden, hem farklı yönlerle hazırlanan ilginç programdan, hem de Türk ve Flaman grup üyelerinin tüm farklılıklarına rağmen homojen bir grup gibi katılım göstermesinden kaynaklanıyor. (Bu son madde kadınlara özgü müdür?)

Türkiye’deki politik durumlar nedeniyle gelmekle ilgili bazı tereddütlerim olduğunu itiraf etmeliyim. Fakat bir tehlike olsaydı EVA Türkiye’nin bizleri davet etmeyeceğini varsaydım. Tarihi eserlerinizin zenginliği inanılmaz ancak aynı zamanda bu kadar modern bir şehir de, Antwerp’den daha fazla gökdelen ve daha sıkışık trafik de beklemiyordum. Yemeklerden de ayrıca bahsedilmeli. Grup arkadaşımız Katrien Wautier, döndükten sonra evinde yaptığı Türk yemeklerinin fotoğraflarını Whatsapp grubumuzda bizlerle paylaşıyor. Kız kardeşlerimi ağırlamak için sabırsızlanıyorum.

Son olarak, EVA’ya yeni katılanlar için değişim haftalarından neler beklemeleri/beklememeleri üzerine önerileriniz olur mu?

EVA Programı AFS Kültürlerarası Programları’nın bir parçasıdır ve bir haftalık olmasına rağmen başka bir ülkeyi içerden öğrenmek için çok özgün bir fırsattır. Ayrıca AFS öğrencileri değişime gittiğinde ne tecrübe ettiklerini anlamak için de idealdir. Farklı bir dil konuşan bir konuk eden ailede kendinize yer bulmak, farklı yaşam ve yemek alışkanlıklarını anlamak, başka bir kültürü özümsemek ve evde yabancı kız kardeşinle zaman geçirmek… Bir grup kadının turistik gezisi olmadığını kesinlikle söyleyebilirim.

EVA Programı’yla ilgili detaylı bilgi için: funda.ozkan@afs.org

Bu röportaj, içerik editörlerimizden EVA’lı Betül Gümüş tarafından sevgiyle hazırlandı ❤️

İlgini çekebilecek diğer içerikler:

2017-12-29T18:44:46+00:00 22 Aralık 2017 |